Museum Boijmans Van Beuningen
Michel Cardena, Somos Libres!?, 1981, Collectie Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam
Courtesy of the artist and Instituto de Vision
In de film Somos Libres!? (1981) van Michel Cardena volgen we twee jonge queer mannen die een land ontvluchten waar ze worden onderdrukt. Ze gaan op zoek naar een vrij en tolerant land. Tijdens een reis vol verlangens, seksualiteit en zelfreflectie proberen ze niet op te vallen door in hun omgeving op te gaan. Eenmaal gearriveerd op hun eindbestemming roepen ze: ‘Somos libres! (we zijn vrij!). Helaas blijkt ook hier dezelfde intolerantie als in hun vaderland aanwezig. Cardena verbeeldt op komische wijze het voortdurende verlangen naar een veilige en tolerante leefomgeving voor mensen met een queeridentiteit, dat zijn relevantie nog altijd niet verloren heeft.
In de film Somos Libres!? volgen we twee jonge queer mannen die een land ontvluchten waar ze worden onderdrukt. Ze gaan op zoek naar een vrij en tolerant land en reizen via Barcelona naar Amsterdam. Tijdens een reis vol verlangens, seksualiteit en zelfreflectie proberen ze niet op te vallen door in hun omgeving op te gaan. Ze camoufleren zich daarvoor in spiegelende kostuums die ze pas afwerpen wanneer ze hun eindbestemming hebben bereikt. Eenmaal daar roepen ze: ‘Somos libres!’ (we zijn vrij!). Helaas blijkt hun nieuwe thuis niet zo vrij als ze hadden gehoopt: dezelfde intolerantie als in hun vaderland blijkt ook hier aanwezig.
Somos Libres!? van Michel Cardena heeft een sterk autobiografisch karakter. Miguel Ángel Cárdenas werd in 1934 geboren in El Espinal, Colombia, en overleed in Amsterdam in 2015. In het conservatieve, katholieke Colombia waarin Cardena opgroeide, kon hij niet openlijk uitkomen voor zijn homoseksualiteit. Hij studeerde architectuur in Bogotá en streek na een studie beeldende kunst in Barcelona op zijn 28e neer in Amsterdam. Anders dan het einde van Somos Libres!? doet vermoeden, voelde de jonge kunstenaar zich al snel thuis in Nederland. Hij leerde binnen een paar jaar de Nederlandse taal, nam de Nederlandse nationaliteit aan en verhollandste zijn naam tot Michel Cardena. Hij verrijkte de Nederlandse kunstwereld met kunstwerken die verwant zijn aan nieuw realisme en pop art, en later met conceptueel getinte installaties, performance- en videokunst.
Nederland in de jaren zestig bood Cardena niet alleen artistieke kansen, maar ook seksuele vrijheid. Toen een verslaggever van het Algemeen Dagblad hem in 1965 vroeg waarom hij in Amsterdam woont, antwoordde hij:
De Nederlander is liberaal. Hier kan ik de werkelijkheid ervaren, in Colombia niet.
Zijn verhuizing stelde hem in staat om nieuwe manieren van zelfexpressie te verkennen, wat zich ook in zijn kunst manifesteerde. Seksualiteit, intimiteit en erotiek bleven zijn hele carrière belangrijke thema’s in zijn ‘hormonaal gedreven’ werk. Een belangrijk concept in Cardenas’ oeuvre is warmte: variërend van sociale, culturele en culinaire warmte tot expliciete erotische en seksuele hitte. Hij wilde de zintuigen via kunst opwarmen, om zo de rationele en koude Nederlandse cultuur te transformeren. In 1968 richtte hij daarvoor de ‘Cardena Warming up etc. etc. etc. Company’ op.
Vanaf 1970 begon Cardena als pionier van de Nederlandse videokunst met het verkennen van video als artistiek medium. De camera was volgens de kunstenaar ‘het verlengstuk van mijn libido’. Zijn videowerk varieert van gefilmde performances in grijstinten met een losse hand-held filmstijl, tot kleurrijke verhalende vertellingen die gebruik maken van geavanceerdere film- en montagetechnieken. Somos Libres!? behoort tot de laatste categorie en werd met professionele apparatuur geproduceerd in het Audio-Visueel Centrum van de Erasmus Universiteit te Rotterdam. De film werd in opdracht van Museum Boijmans Van Beuningen gemaakt ter gelegenheid van Cardenas’ eerste grote overzichtstentoonstelling aldaar in 1981.
Michel Cardena maakte met Somos Libres!? een belangrijk kunstwerk over het voortdurende verlangen naar een veilige en tolerante leefomgeving voor mensen met een queeridentiteit, dat zijn relevantie nog altijd niet verloren heeft.
