Tresoar
Literatuur van Friesland door een roze bril. Tweetalige bloemlezing waarin met een roze bril naar de literatuur van en over Fryslân gekeken wordt. Het laat zien hoe, met een Friese invalshoek, in de loop van de tijd over lhbti+-emoties en -gevoelens geschreven is. Het heeft een grote verscheidenheid aan gedichten en prozafragmenten opgeleverd waarin een verrassend breed palet aan lhbti+-aspecten naar voren komt.
Deze tweetalige bloemlezing biedt een unieke blik op Friese literatuur door een roze bril. Het boek is ontstaan naar aanleiding van Roze Zaterdag 2020 in Leeuwarden en heeft als doel te laten zien hoe in de loop van de tijd over lhbti+-emoties en -gevoelens is geschreven, steeds met een Friese invalshoek. Het bevat een rijke verzameling gedichten en prozafragmenten die samen een verrassend breed palet aan lhbti+-aspecten tonen.
De bloemlezing bestrijkt een periode van de zeventiende tot de eenentwintigste eeuw en opent met het gedicht ‘Aan Elisene’ van Titia Brongersma. Haar werk, waarin liefde voor een vrouw centraal staat, laat zien dat identificatie als lesbische vrouw in die tijd wel denkbaar was, maar moeilijk uitvoerbaar. Ook in latere eeuwen komen thema’s als verlangen, hartstocht en verdriet terug, soms subtiel, soms expliciet.
De teksten zijn geordend op geboortejaar van de auteurs en variëren van poëzie tot proza, waarbij dialectische varianten zijn aangepast voor leesbaarheid. Het boek bevat zowel Friestalige als streektaalteksten (zoals Stellingwerfs en Bildts) en Nederlandstalige bijdragen. De redactie heeft ervoor gekozen om niet te focussen op labels of definities, maar om de teksten te lezen met een roze bril: hoe wordt liefde en identiteit verbeeld? Om toegankelijkheid te vergroten, zijn Friestalige gedichten vertaald naar het Nederlands en omgekeerd.
Naast historische werken, zoals Brongersma’s bundel De Bron-swaan (1686), komen ook moderne stemmen aan bod. Zo wordt aandacht besteed aan schrijvers als Gerard Reve, die zich thuis voelde in Friesland, en Sybe Krol, een van de eersten in de Friese literatuur die zich openlijk als homo profileerde. Ook romans als Pijpelijntjes (1904) van Jacob Israël de Haan, waarin homoseksualiteit expliciet wordt beschreven, krijgen een plaats in deze context.
De bloemlezing laat zien hoe de Friese literatuur zich ontwikkelde van een tijd waarin homoseksuele handelingen als “stomme sonden” werden bestempeld, naar een periode waarin lhbti+-thema’s steeds opener en rijker worden verwoord. Praktisch elke tekst in deze bundel “draagt de liefde aan”: liefde tussen mannen, tussen vrouwen, of liefde die niet in woorden te vatten is. Soms gaat het om dromen en verlangens, soms om spel en hartstocht, en soms om pijn en verlies.
Do draachst de leafde oan is daarmee niet alleen een literair werk, maar ook een cultureel document dat de diversiteit en geschiedenis van lhbti+-ervaringen in Friesland zichtbaar maakt. Het nodigt uit tot herlezing en reflectie, en biedt een kleurrijk perspectief op een vaak onderbelicht deel van de Friese literatuur.
Drs. A.A.M. Brok, Commissaris van de Koning in de Provincie Fryslân:
Het boek geeft de lezer een beeld van hoe er door de eeuwen heen in onze mooie provincie geschreven en gedacht werd over de liefde, in al haar verschijningsvormen. Deze bloemlezing draagt daardoor veel meer kleuren dan alleen maar roze. En dat is maar goed ook, want de liefde laat zich niet in een hokje plaatsen.
