Erfgoed Leiden en Omstreken
V.l.n.r.: bekentenis Cornelia, bekentenis Elisabeth, vonnis Cornelia en Elisabeth
In 1685 trouwden twee Leidse vrouwen met elkaar. Eigenlijk op een heel eenvoudige manier: één van hen deed zich voor als man. Zo’n drie jaar leefden ze samen als echtpaar. Toen werden ze gesnapt, gearresteerd en veroordeeld. Cornelia van Breugel en Elisabeth Bolijn trouwden 316 jaar voordat de Nederlandse wet het toestond.
Sinds 1 april 2001 kunnen mensen van hetzelfde geslacht met elkaar trouwen. Toch wisten ook in de zeventiende eeuw al twee vrouwen met elkaar in het huwelijksbootje te stappen. Cornelia van Breugel en Elisabeth Bolijn trouwden in april 1685. Hoe kregen ze dat voor elkaar?
Heel simpel. Het stel woonde ongeveer een jaar samen in Leiden en om te trouwen gingen ze tijdelijk in Amsterdam wonen, waar niemand hen kende. Cornelia deed hiervoor mannenkleren aan en ging zich ‘Cornelis Brugh’ noemen, een garentwijnder uit Hamburg.
Daarna gingen ze als echtpaar terug naar Leiden. Cornelia bleef mannenkleren dragen en zich voordoen als Cornelis.
Pas een dikke twee jaar later ging het mis. Cornelia had rond kerst 1687 genoeg van de mannenkleren en trok weer een rok aan. Het kan hun familie, vrienden en buren niet ontgaan zijn dat Cornelis Cornelia was. Het stel was voordat ze eventjes naar Amsterdam vertrokken al een jaar aan het samenwonen. Wellicht werd hun samenzijn ook gedoogd, omdat ze zich onopvallend gedroegen.
Maar trouwen was wel een stap te ver. Vooral ook omdat Cornelia al getrouwd was. Met een man, Egbert Sasburg. Ze waren in 1678 getrouwd, hadden een dochtertje gekregen – dat waarschijnlijk jong overleed – maar waren een jaar later uit elkaar gegaan, met medeweten van het Leidse gerecht.
Een aantal maanden nadat Cornelia haar vermomming had afgeworpen, werd het stel gearresteerd en ondervraagd. Cornelia bekende alles direct. Elisabeth niet. Aanvankelijk verklaarde ze dat ze met Cornelis Brugh uit Hamburg getrouwd was. Dat ze nooit zwanger was geweest, maar wel enkele keren een menstruatie had overgeslagen. Ze vertelde ook nog dat Cornelis waarschijnlijk ergens in Brabant was, want ze waren door onenigheden uit elkaar geraakt. Ten slotte verklaarde ze dat hij ‘sijn bequame ende behoorlicke mannelicke leden heeft gehad’. Bij een nadere ondervraging bekende ze wel alles.
Op 25 juni 1688 werden de vrouwen veroordeeld wegens het aangaan van een huwelijk waarbij de een zich voordeed als een man. Het vonnis: ze mochten niet meer samenwonen en werden beiden 12 jaar verbannen uit Leiden en Rijnland.
