Het International Gay & Lesbian Filmfestival in Amsterdam wordt 40 jaar! 

Hoewel het International Gay & Lesbian Filmfestival slechts twee keer plaatsvond (in 1986 en 1991), kan zijn invloed op de Nederlandse homogemeenschap – en zelfs daarbuiten – niet worden onderschat. Het festival werd georganiseerd door een stichting en bracht een bijzondere coalitie samen: het COC, een van de oudste belangenverenigingen van homoseksuele mannen en vrouwen, de feministische filmdistributeur Cinemien en filmtheater Desmet.

Het festival streefde naar een gelijke vertegenwoordiging van films voor ‘mannen’ en voor ‘lesbiennes’, zoals ze het toen noemden. Annette Förster bracht lesbische representaties in de wereldcinema in kaart, terwijl Paul Verstraeten zich richtte op homofilms. Samen gaven hun complementaire visies het programma zijn kenmerkende evenwicht en breedte.

Het persbericht van het festival benadrukte deze emancipatoire programmeringsdoelstelling al in de tweede alinea. Als je kijkt hoe daarna andere Nederlandse queerfestivals werden gelanceerd, zie je hoe ongebruikelijk dit was. Lesbische verhalen waren nog steeds grotendeels ondervertegenwoordigd, en het festival pakte deze leemte bewust aan met evenementen als ‘lesbische liefdesscènes’ en een ‘lesbische porno-workshop’. Het voelde als een festival van correctie – een reactie op het ontbreken van films in de Nederlandse bioscopen die een queerpubliek graag wilde zien.

Deze emancipatoire intentie is duidelijk zichtbaar in de poster en trailer uit 1991. Beide zijn gericht op grotere zichtbaarheid binnen de samenleving en stappen bewust uit de underground. Waar het marketingmateriaal uit 1986 nog relatief abstract was, levert 1991 wat je een ‘klap in het gezicht’ zou kunnen noemen, maar dan wel een prettige en verfrissende. Op het affiche staan twee koppels in innige omhelzing: actrices Brigitte Bardot met Marilyn Monroe en acteurs Marlon Brando met Paul Newman. De opvallende trailer van Anne Marie Borsboom werd in het persbericht omschreven als de eerste homo-erotische film die in Nederland werd gemaakt.

Net zoals de poster en trailer de ambities duidelijk maakten, formuleerde het festival ook expliciet zijn doelstellingen. Het wilde niet alleen nieuw werk presenteren, maar ook het publiek helpen zijn geschiedenis te leren kennen door middel van retrospectieven die teruggingen tot het tijdperk van de stille film. Deze retrospectieven waren niet bedoeld als fijne nostalgie, maar als springplank naar een stralende toekomst – een toekomst waarin queer mensen hun eigen levensverhalen op het witte doek konden tonen.

Ook de Nederlandse situatie werd onder de loep genomen. Onder de titel ‘Out in Holland’ werden verschillende paneldiscussies gehouden. Zo werden Nederlandse film- en tv-makers en filmstudenten uitgenodigd om te luisteren naar de ervaringen van hun collega’s uit Engeland en Noord-Amerika, die op dat gebied indertijd actiever waren. De organisatoren betrokken ook Nederlandse producenten en sleutelfiguren uit de omroepwereld bij dit evenement.

De jaren negentig brachten bovendien een zonniger landschap. Het festival vertoonde drie films van Nederlandse vrouwelijke filmmakers: Koekoekskinderen (1991) van Eugenie Jansen, Outcasts (1991) van Leigh Grode en Tempted van Anne Marie Borsboom.