Stedelijk Museum Amsterdam
Dit artikel bevat vanwege copyright geen foto van Rood, zwart en wit, wel is het werk goed te zien in het filmpje
Ter ere van Queer Geschiedenismaand belicht onderzoeker Tamara Klopper een werk van Marlow Moss (1889- 1958) uit de collectie van Stedelijk Museum Amsterdam. De ‘dubbele lijn’ in Compositie in Rood, zwart en wit (1953) drukt beweging uit, maar sommigen zien er een ‘queer lijn’ in. Dit vanwege toewijzingen aan abstracte vormen, waarbij de verticale lijn voor de man staat en de horizontale voor de vrouw. De dubbele horizontale lijn is dus in verband gebracht met Moss’ persoonlijkheid. Tegen de conventies van die tijd in koos Moss voor een genderneutrale voornaam en kleding. “Een nieuwe persoonlijkheid, maar dan wel haar ware”, zei schrijver en Moss’ metgezel Netty Wind. Moss’ belang is erkend, vergeten én herontdekt, vanwege het nalatenschap als kunstenaar en als persoon in de geschiedenis die we nu als non-binair zouden beschrijven.
Een klein zwart vierkant is linksboven te zien. Drie verticale lijnen. En horizontale lijnen, daarvan zien we er meer. Twee zwarte lijnen zien we in het rode vierkant. Dit is de dubbele lijn van kunstenaar Marlow Moss. Een vondst gedaan in 1930, ontstaan in een tijd waarin het verdubbelen van een lijn opschudding kon veroorzaken.
Je kijkt naar het schilderij Compositie in rood, zwart en wit, uit 1953. Non-figuratief, geometrisch. Abstracte kunst. Zorgvuldig geschilderd met meerdere lagen olieverf. Het hangt in het Stedelijk Museum Amsterdam.
Marlow Moss, geboren in Londen in 1889, is van grote betekenis voor de geschiedenis van de moderne kunst. De kunstenaar woonde en werkte tussen Frankrijk, Nederland en Engeland. Schilderen was voor een constructivist als Moss een objectieve studie waarbij vereenvoudiging zoveel mogelijk werd doorgevoerd.
In 1929 verkeerden Moss en Piet Mondriaan in dezelfde kringen. Ze hielden jarenlang contact en waren betrokken bij de Parijse avant-gardebeweging Abstraction-Création.
De dubbele lijn is Moss’ belangrijke bijdrage. De enkele lijn was destijds gebruikelijk. Volgens Moss was het de enkele lijn die een compositie opdeelde en een werk statisch maakte. Ruimte, licht en beweging was wat Moss in het werk wilde uitdrukken. Zo ontstond het idee voor de dubbele lijn; twee parallelle lijnen dicht bij elkaar. Mondriaan was zo onder de indruk dat hij ook met de dubbele lijn begon te experimenteren.
Als je wat langer kijkt naar het rode vierkant, doorklieft met de dubbele lijn, lijkt het te zweven. Naar rechts te bewegen. Vrij te zijn. Dat zit ‘m in de compositie én in die dubbele lijn. De dubbele lijn is een terugkerend motief in Moss’ oeuvre en is in verband gebracht met Moss’ persoonlijkheid.
Marjorie is de bij geboortegegeven naam. De vroegste brief van Moss ondertekend met Marlow Moss is van 1934. Later signeert de kunstenaar ook schilderijen met deze genderneutrale naam. Moss ontwikkelde een kledingstijl met rijkleding en dassen in ‘zachte kleuren’. “Een nieuwe persoonlijkheid, maar dan wel haar ware,” zei romanschrijfster Netty Nijhoff, 30 jaar lang Moss’ metgezel.
Moss’ belang binnen de abstracte bewegingen is erkend. Maar ook: vergeten én herontdekt, vanwege het nalatenschap als kunstenaar en als persoon in de geschiedenis die we met de blik van nu als non-binair zouden kunnen beschrijven.
Hoe staat de dubbele lijn in relatie tot Moss’ non-binaire persoonlijkheid? Sommigen zien in de dubbele lijn een ‘queer line’ vanwege toewijzingen aan abstracte vormen, waarbij de verticale lijn voor de man staat en de horizontale lijn voor de vrouw.
De dubbele horizontale lijn is dus in verband gebracht met Moss’ persoonlijkheid. Echter heeft de kunstenaar zelf niet beschreven dat de vondst betrekking had op gender. We weten dat het werk was gebaseerd op wiskundige berekeningen. En dans was op jonge leeftijd, na een ziekbed, voor Moss een vorm van zelfexpressie. Wat we met zekerheid kunnen zeggen, is dat de dubbele lijn in dit schilderij beweging uitdrukt.
Bekijk het zelf, in Stedelijk Museum Amsterdam.
Door Tamara Klopper
