Teylers Museum
Michelangelo Buonarroti (1475-1564) was gefascineerd door het mannenlichaam. In bijna al zijn kunstwerken speelt het een rol, veelal naakt, gespierd en in een spannende houding. Bijvoorbeeld de wereldberoemde David en de Schepping van Adam op het plafond van de Sixtijnse kapel. Met Zittend mannelijk naakt maakte Michelangelo een voorstudie van een van de Ignudi, de naakte mannenfiguren op datzelfde plafond in Rome. De persoonlijke voorkeur van Michelangelo voor mannen blijkt uit zijn brieven aan bijvoorbeeld de edelman Tommaso de’ Cavalieri. Maar wie zijn die mannen precies? En hoe verwerkt hij zijn fascinatie in zijn kunst? Deze vragen waren onderdeel van de tentoonstelling De mannen van Michelangelo in Teylers Museum en staan centraal in de podcast De mannen van Michelangelo.
Michelangelo Buonarroti (1475-1564) was gefascineerd door het mannenlichaam. In bijna al zijn kunstwerken speelt het een rol, veelal naakt, gespierd en in een spannende houding. Zijn David en de Schepping van Adam: het zijn kunstwerken die zo vast verankerd zijn in ons collectieve geheugen dat we ze vaak voor vanzelfsprekend aannemen. Maar in Michelangelo’s tijd waren ze revolutionair en in de loop van de geschiedenis werden ze regelmatig als controversieel gezien.
Licht en schaduw op de huid
Met Zittend mannelijk naakt maakte Michelangelo een voorstudie voor een van de Ignudi, de naakte mannenfiguren op het plafond van de Sixtijnse kapel. De kunstenaar oefende hier in het relievo: de werking van licht en schaduw op de huid, waardoor het lichaam diepte en volume krijgt. De studietekeningen nam hij mee op de hoge stellages, om de contouren van de figuren op de gewelven op een realistische manier in te vullen.
Tekenen naar model is het startpunt van veel kunstenaars in de Renaissance, ook voor Michelangelo. Ook deze tekening is waarschijnlijk naar model gemaakt. Je kan dat onder andere zien aan de vaag geschetste doek waarop de figuur zit: zo zat het model net wat zachter of warmer.
In Haarlem ter inspiratie
De kern van de oude-tekeningenverzameling van Teylers Museum bestaat uit ruim 1700 Italiaanse bladen, die in 1790 in Rome wordt aangekocht van de prinselijke familie Odescalchi. Daarmee maakt het museum een echte klapper: onder de werken op papier van hoge kwaliteit zijn maar liefst 12 tekeningen door Rafaël en 22 door Michelangelo – deze naaktstudie is er een van. Een groot deel kwam uit het bezit van koningin Christina van Zweden (1626-1689), die in Rome woonde. De medewerkers van Teylers kochten de tekeningen vanuit het 18de-eeuwse Verlichtingsideaal om Nederlandse kunstenaars te inspireren, uit te lokken tot navolging en zelfs tot overtreffen. Wat zou beter helpen tegen de achteruitgang van de Nederlandse schilderkunst dan voorbeelden van de bewonderde Italiaanse renaissancemeesters?
Mannen en vrouwen
De leefwerelden van mannen en vrouwen zijn in Michelangelo’s tijd veel meer gescheiden dan nu. Kunstenaars zijn meestal mannen en, zelfs als zij een vrouw willen weergeven, hun modellen ook. Michelangelo geeft de vrouwen in zijn werk vaak mannelijke kenmerken. Deze mannelijkheid past volgens de ideeën van toen bij hun Bijbelse of mythologische status.
Michelangelo lijkt soms bewust te kiezen voor een androgyn uiterlijk, oftewel niet mannelijk of vrouwelijk. Het draagt bij aan een nog mysterieuzere uitstraling.
In de podcast De mannen van Michelangelo duikt podcastmaker Dide Vonk in het leven en werk van Michelangelo en gaat ze op zoek naar de oplossing van een van de grootste mysteries in de kunstgeschiedenis: waarom zien de vrouwen die Michelangelo afbeeldde er zo mannelijk uit? De podcast is gratis op alle platforms te beluisteren (zie link via Meer info).
