KB, nationale bibliotheek
Ongeveer honderd jaar geleden durfde Edith Werkendam als een van de eerste Nederlandse auteurs openlijk te schrijven over romantische liefde en seksuele relaties tussen vrouwen. Omdat ze thema’s behandelde die destijds als taboe werden gezien, kreeg ze nooit de waardering kreeg die ze op basis van haar talent had verdiend.
In de Nederlandse literatuur begon een eeuw geleden voorzichtig aandacht te ontstaan voor seksuele relaties tussen vrouwen. Een van de auteurs die hierin een voortrekkersrol vervulde, was Edith Werkendam. Tussen 1921 en 1930 publiceerde ze verschillende verhalen waarin relaties voorkomen die afwijken van de heteroseksuele norm.
Zo schreef Werkendam over lesbische liefde in de verhalenbundel Het purperen levenslied (1922) en over biseksualiteit in de roman De goddelijke zonde (1928). In het in de bundel gepubliceerde verhaal ‘Wat niet kon’ komt de liefde tussen kunstenares Hans en het meisje Maddy voor.
Als Maddy met een man trouwt, worstelt Hans met haar gevoelens voor Maddy: “Een man tussen haar en Maddy! Een màn!” Vertwijfeld vraagt Hans zich af of ze “anders dan anderen“ is. “Was in ‘t leven van een vrouw de liefde alleen veroordeeld tot den man zoals ook andersom? Zij had lief, zonder meer“. Met “anders dan anderen“ wordt rechtstreeks naar homoseksualiteit verwezen.
Naast deze thematiek besteedde Werkendam in haar werk ook aandacht aan de invloed van mannen op de vrouwelijke identiteit en aan de complexe verhouding tussen religie en seksualiteit. Deze spanningen speelden eveneens een rol in haar privéleven. Zo veroorzaakte ze in oktober 1924 een kleine rel toen ze tijdens een fietstocht door Hilversum werd gearresteerd omdat zij een broek droeg. Uit bewaard gebleven brieven blijkt bovendien dat ze onder behandeling stond van een psychiater omdat ze geplaagd werd door ‘kwellingen’; worstelingen met haar seksuele geaardheid.
Als vrouwelijke auteur die onderwerpen aansneed die als pervers werden beschouwd, kreeg Werkendam niet de literaire erkenning die ze op basis van haar talent had verdiend. Recensenten kraakten haar boeken genadeloos af en haar oeuvre raakte al snel in de vergetelheid.
