Drents Archief
In deze akte uit het kerkelijke trouwboek van Coevorden staat het huwelijk ingeschreven van Jan van Ant en Janna Cramers, bij het kruisje. Jan van Ant heette eigenlijk Maria van Antwerpen en was een achttiende-eeuwse vrouw die als man leefde en in het leger diende. In 1748 trad zij als Jan in het huwelijk, maar later werd haar identiteit ontdekt. Maria (of Jan) werd daarop verbannen uit alle garnizoenssteden.
Bij deze huwelijksakte uit 1748 hoort het bijzondere levensverhaal van Maria van Antwerpen, een vrouw die in de achttiende eeuw als man door het leven ging.
Maria werd in 1719 in Breda geboren en werkte vanaf haar jonge jaren als dienstmeid. Toen ze na haar ontslag geen ander werk kon vinden, besloot ze verder door het leven te gaan als man en in militaire dienst te gaan.
Op 21 augustus 1748 trouwde ze als Jan van Ant te Coevorden met Janna Cramers. In de huwelijksakte staan bij het kruisje de namen “Jan van Ant” en “Janna Cramers”. Janna verklaarde in een verhoor van de rechtbank dat ze tijdens hun huwelijk niet wist dat Maria was een vrouw was. Uiteindelijk werd Maria’s regiment in Breda gelegerd. Daar werd Maria herkend door de dochter van een gezin waar ze ooit als dienstmeid had gewerkt. Maria werd gearresteerd en door de krijgsraad veroordeeld tot verbanning uit Brabant en Limburg en uit alle garnizoenssteden. Hiermee werd ook het huwelijk met Janna Cramers ongeldig verklaard.
Na de verbanning vestigde Maria zich in Gouda en ontmoette daar in 1761 Cornelia Swartsenberg. Een jaar later trouwden ze, waarbij Maria de naam Machiel van Antwerpen aannam. Maria werd in 1769 in Gouda opnieuw herkend door een kennis, waarna ze door de overheid werd gearresteerd en medisch onderzocht. De schepenbank van de stad Gouda veroordeelde Maria tot verbanning. Tijdens het verhoor verklaarde Maria: “Ik ben in de natuur een manspersoon, maar uiterlijk een vrouwspersoon.”
Daarna verdwijnt Maria uit de bronnen, maar uiteindelijk keerde ze terug naar haar geboortestad Breda, waar ze in 1781 op kosten van de armenzorg werd begraven. Dat betekent dat ze haar laatste jaren in armoede heeft doorgebracht.
Het leven van Maria van Antwerpen is een van de best gedocumenteerde voorbeelden van genderidentiteit in de achttiende eeuw.
