Stadsarchief Amsterdam
In de vroege 17e eeuw wordt Barbara Adriaens geboren in Brouwershaven, Zeeland. Op jonge leeftijd verhuist ze naar Delft, waar ze op dertienjarige leeftijd wegens overmatig drankgebruik in het Spinhuis terechtkomt, een tuchthuis voor vrouwen. Na twee jaar wordt ze vrijgelaten en werkt ze als dienstmeid en naaister. Ze is niet tevreden met het leven dat ze leidt. Ze vertrekt naar een dorp nabij Utrecht en ondergaat een fysieke transformatie. Barbara knipt haar vlechten af en verruilt haar vrouwenkleding voor mannenkleding. Ze gaat verder door het leven als Willem Adriaens en wordt soldaat. Willem dient elf maanden onder de compagnie van de gouverneur van Heusden en sluit zich daarna aan bij een militaire compagnie in Amsterdam.
In Amsterdam gaat Willem een aantal jaar succesvol als man door het leven. Hij ontmoet daar Hilletje Jans, een 21-jarige groenteverkoopster. De twee trouwen op 12 september 1632 in de Nieuwe Kerk, zonder dat Hilletje op de hoogte is van Willems ware identiteit. Het geheim blijft niet lang verborgen; een vrouw uit Willems verleden herkent hem en informeert Hilletje. Als Hilletje haar echtgenoot dronken in een herberg aantreft confronteert ze hem publiekelijk. Dit leidt tot Willems arrestatie en verhoor op 19 oktober 1632.
Tijdens het verhoor geeft Willem toe een vrouw te zijn en verklaart ze dat ze mannenkleding draagt om als soldaat te kunnen dienen. De schepenen van Amsterdam veroordelen haar tot een verbanning van 24 jaar uit de stad. Na haar verbanning duikt Willem op in Groningen, waar ze opnieuw wordt gearresteerd omdat ze in Workum trouwt met een vrouw genaamd Alke Peters. Op 31 mei 1636 wordt ze veroordeeld tot eeuwige verbanning uit de stad en de Ommelanden van Groningen. Na deze veroordeling verdwijnt Barbara Adriaens uit de historische archieven, haar verdere lot blijft onbekend.
Het verhaal van Barbara Adriaens is uniek in de geschiedenis van de 17e eeuw. Hoewel er meer vrouwen waren die zich als man verkleedden om bepaalde beroepen uit te oefenen, is het zeldzaam dat zij ook in het huwelijksbootje stapten met een andere vrouw. Haar leven werpt licht op genderrollen en de grenzen van sociale acceptatie in de vroegmoderne tijd.
De transcriptie van de ondertrouwakte van Willem Adriaensz en Hilletje Jans luidt:
Compareerden als voorn Willem Ariaenss van A, soldaat
Onder cap. Maijoor out 20 jaer, geen ouders hebb[ende], won[ende]
In de Haesestraet & Hilletie Jan van Breemen out 20
Jaer geen ouders hebb[dende[, woo[nende] als vooren, geasst met
Daniel Abramsz haer swaeger wo[nende]
In de marge links staat:
Alias Barbar Adriaensdr
Daaronder staat in het latijn:
Ipsa fassa est coram
Se esse puram feminam
in custodiis positja
(Ze heeft eerder bekend
een zuivere vrouw te zijn
en is in verzekerde bewaring gesteld).
