Tracé - Limburgs Samenlevingsarchief
In het voorjaar van 1979 werd Roermond het toneel van een openlijk conflict tussen queeractivisme en kerkelijke macht. Deze poster, ontworpen door de Limburgse actiegroep ‘ROZA’, werd gemaakt voor de eerste Roze Zaterdag in Roermond en was een directe reactie op de conservatieve uitspraken van bisschop Joannes Gijsen over homoseksualiteit. Op 14 april 1979, de dag vóór Pasen, demonstreerden meer dan 4000 mensen in de stad. Het ontwerp toont een bisschoppelijke mijter met een roze driehoek en een gestileerde staf en combineert herkenbare religieuze symboliek met scherpe visuele kritiek.
De poster van Roze Zaterdag 1979, bewaard in de collectie van Tracé – Limburgs Samenlevingsarchief (inventaris COC Limburg, EAN_1170_nr 190), is een bijzonder document in de geschiedenis van queeractivisme in Nederland. Het ontwerp komt van de Limburgse actiegroep ROZA, ontstaan na de omstreden uitspraken van bisschop Joannes Gijsen. In januari 1979 verklaarde Gijsen (in Elseviers Magazine, uitgave januari) dat homoseksuelen als ‘tweederangsburgers’ moesten worden gezien. Zijn strenge opvattingen over anticonceptie, abortus, echtscheiding en homoseksualiteit veroorzaakten grote verontwaardiging in de roze gemeenschap en daarbuiten.
Actiegroep
De werkgroep ROZA bestond uit COC-leden en lokale activisten. Kees-Karel Peters uit Venray fungeerde als contactpersoon en speelde een centrale rol bij de keuze voor Roermond, waar de bisschop woonde. Riet Slabbers, medewerker van het Jongeren Advies Centrum, ondersteunde de organisatie als bondgenoot en zorgde voor de verbinding met het JAC. De groep werd verder gevormd door onder anderen Gé van der Aa, voormalig voorzitter van COC Limburg, Michiel Hafkamp en Hans van der Weijden, voormalig vrijwilliger van COC Venray.
Voorbereiding
De voorbereidingen kenden de nodige hobbels. In de contacten met de gemeente en instellingen in Roermond stuitten de organisatoren op terughoudendheid. Een zaal huren in de stad voor het programma na de demonstratie bleek onmogelijk, waardoor werd uitgeweken naar een tent op een industrieterrein aan de Maas. Ondertussen probeerden drie Limburgse geestelijken, onder wie pater Koopmans, de demonstratie te laten verbieden. Nadat de burgemeester dit verzoek had afgewezen, stapten zij naar de Raad van State, die hun bezwaar eveneens verwierp.
Demonstratie
Op 14 april 1979 trok een indrukwekkende stoet door het centrum van Roermond. De organisatie had slechts enkele honderden deelnemers verwacht, maar bijna 4500 homo’s, lesbo’s en sympathisanten liepen mee. Onder de slogan ‘Gijsen, flikker op’ boden zij bij het bisschoppelijk paleis een petitie met 8614 handtekeningen aan.
Symboliek
Deze poster speelt met kerkelijke symbolen en queeractivistische kleuren. Centraal staat een gestileerde bisschopshoed (mijter) met een omgekeerde roze driehoek, verwijzend naar zowel de Rooms-Katholieke Kerk als de roze driehoek, een symbool van herkenning en verzet binnen de homobeweging. De kleuren paars en roze versterken het contrast: paars roept kerkelijke associaties op, roze verwijst naar de homobeweging. Samen geven ze de poster een speels, kritisch karakter.
De naam Roze Zaterdag verwijst naar de katholieke Goede Week. De zaterdag vóór Pasen werd traditioneel ‘roze’ gekleurd, een moment van licht en vreugde tussen Goede Vrijdag en Pasen. In Roermond werd de stad die dag vaak roze versierd, waardoor de poster meerdere betekenislagen krijgt en op verschillende manieren kan worden geïnterpreteerd.
In de collectie van Tracé bevinden zich naast deze poster ook pamfletten, stickers, ansichtkaarten met humoristische kritiek en diverse documenten die het verhaal van Roze Zaterdag 1979 verder vertellen. Meer informatie is te vinden op archieven.nl, via onderstaande knop Meer info.
