Over de seksualiteit van multitalent Leonardo Da Vinci (1452-1519) lopen de meningen uiteen. In 1476 wordt hij beschuldigd van sodomie: strafbare non-normatieve of non-reproductieve seks. In het Florence van de renaissance verwijst deze term meestal naar seks tussen twee mannen. Bij Da Vinci zou het gaan om een mannelijke sekswerker, maar de aanklacht wordt later ingetrokken. De aantijging bewijst overigens weinig: mensen maakten hun rivalen zwart door ze vals van sodomie te betichten. Wel weten we dat Da Vinci een van zijn leerlingen, Salai (1480-1524), sensueel heeft afgebeeld met een erectie. Da Vinci’s favoriete leerling, Francesco Melzi (1493-1570), blijft een levenslange metgezel. Volgens Melzi koestert Da Vinci voor zijn leerlingen een “ongecontroleerde en gepassioneerde liefde”. Dit schilderij wordt aan Melzi toegeschreven.

Schoonheid lijkt voor Da Vinci een rol te hebben gespeeld in zijn selectie van leerjongens. Dat kwam de knappe aristocraat Melzi goed van pas. Als leerling reist hij met zijn meester mee naar Milaan, Rome en Frankrijk. Als goede vriend en vertrouweling zorgt de veel jongere Melzi voor Da Vinci tot zijn dood. Nadien bundelt hij de manuscripten van zijn meester met de wens deze uit te geven. Onder de naam ‘Codex Urbinas’ gebeurt dit helaas pas na Melzi’s dood. Wel leent hij een aantal handgeschreven kopieën uit aan belangrijke geleerden, waaronder Giorgio Vasari (1511-1574), de vader van de kunstgeschiedenis. Door het bewaren, ordenen en transcriberen van de talloze pagina’s aan schetsen en aantekeningen, is Melzi onmisbaar voor Da Vinci’s nalatenschap. Hij werkt schetsen voor onuitgevoerde schilderijen verder uit en maakt zelfs onafgemaakte schilderijen van zijn meester af. Door de moeite die Melzi steekt in het verspreiden van het gedachtengoed en oeuvre van zijn meester, blijft Da Vinci generaties aan kunstenaars inspireren.

Of er ook romantische motieven hebben meegespeeld tussen leerling en meester weten we niet zeker. Van Da Vinci zijn in ieder geval geen voorbeelden bekend van seksuele of romantische relaties met vrouwen. Van Melzi wel: na Da Vinci’s dood in 1519 keert hij vanuit Frankrijk terug naar Italië, waar hij trouwt met een vrouw met wie hij acht kinderen krijgt. Wat zich ook achter gesloten deuren heeft afgespeeld, Da Vinci en Melzi vormen als ‘chosen family’ een ontroerend voorbeeld van een intieme homosociale levensinvulling.

Naschrift creditline: De Nederlands Kunstbezit-collectie bestaat uit kunstobjecten die na de Tweede Wereldoorlog door de geallieerden zijn teruggehaald uit Duitsland en nadien onder beheer zijn gekomen van de Nederlandse Staat. De collectie bevat objecten die mogelijk tussen 1933 en 1945 zijn geroofd, geconfisqueerd of onder dwang verkocht. Meer informatie is te vinden op wo2.collectienederland.nl. Indien u informatie heeft over dit kunstwerk kunt u contact opnemen met restitutie@cultureelerfgoed.nl. Dit helpt mogelijk in onze zoektocht naar de rechtmatige eigenaar.