Tegenwoordig kennen we de heilige Sebastiaan hem als een belangrijk icoon binnen de queerbeeldcultuur. Volgens de overlevering leefde Sebastiaan in de derde eeuw, in een periode waarin christenen werden vervolgd onder keizer Diocletianus. Hij diende in het Romeinse leger en maakte zelfs deel uit van de keizerlijke lijfwacht. In het geheim bekeerde hij zich tot het christendom en ondersteunde hij vervolgde geloofsgenoten.

Toen zijn geloof werd ontdekt, werd hij ter dood veroordeeld en doorboord met pijlen. Deze executiepoging overleefde hij echter. Na zijn herstel confronteerde hij keizer Diocletianus opnieuw openlijk met zijn vervolgingsbeleid. Daarop werd hij alsnog ter dood gebracht door middel van een afranseling. Door zijn standvastigheid in het geloof werd hij vereerd als martelaar en heilige.

Sebastiaan was in de katholieke traditie patroonheilige van onder meer boogschutters en soldaten en werd ook aangeroepen als beschermer in tijden van ziekte. In de kunstgeschiedenis werd juist zijn martelscene iconisch: het onderwerp bood kunstenaars een legitieme religieuze context om het mannelijk naakt te tonen, met een nadruk op jeugdige schoonheid en kwetsbaarheid.

Waarom is Sebastiaan ‘queer’ in de beeldcultuur? Vanaf de late 19e eeuw (en sterk in de 20e eeuw) werd de heilige in kunst en populaire cultuur steeds vaker gelezen als een homo-erotisch en later queericoon. Homoseksuele schrijvers als Oscar Wilde en later door kunstenaars als Yukio Mishima omarmde hem als symbool van mannelijke schoonheid, verlangen en vervolging. Dat komt door terugkerende beeldconventies: een jonge man, schaars gekleed, in een pose van overgave, met een blik die balanceert tussen pijn en extase. In queerinterpretaties kunnen de pijlen tegelijk staan voor begeerte en voor geweld/uitsluiting: een metafoor voor verlangens die door de maatschappij worden veroordeeld. Museale en kunsthistorische publicaties bespreken expliciet deze queer resonantie van Sebastiaan (bijvoorbeeld als ‘gay-icon’).

Dit specifieke schilderij, De heilige Sebastiaan (1655-1665), wordt toegeschreven aan de Spaanse Juan Carreño de Miranda. Carreño de Miranda was een belangrijke schilder in Madrid. Volgens het Prado werd hij in 1669 ‘pintor del rey’ (schilder van de koning) en in 1671 benoemd tot hofschilder, waarna hij vooral bekend werd om zijn portretten van het Habsburgse hof, waaronder koning Karel II. Zijn stijl combineert naturalistische met een beheerste, psychologische uitdrukking, in traditie die nauw aansluit bij Velázquez.

Het schilderij is tegenwoordig te zien in Huis Willet-Holthuysen, een grachtenhuis aan de Herengracht in Amsterdam dat als museum is ingericht en wordt beheerd door het Amsterdam Museum. Het huis toont de kunstcollectie en het interieur van de negentiende-eeuwse bewoners. Het werk werd in de negentiende eeuw aangekocht door Abraham Willet, een welgestelde kunstverzamelaar. Willet en zijn vrouw Louisa Holthuysen verzamelden schilderijen, meubels en kunstvoorwerpen die na hun overlijden aan de stad Amsterdam werden nagelaten. Dankzij hun nalatenschap is het huis als museum bewaard gebleven. Willet heeft dit kunstwerk geschonken aan het Rijksmuseum in 1887 en is sinds 2004 in bruikleen bij het Amsterdam Museum.

Bronnen:
– https://www.amsterdammuseum.nl/tentoonstelling/huis-willet-holthuysen/ –

– https://www.museodelprado.es/en/the-collection/artist/carreo-de-miranda-juan/d72b1373-0e38-499a-a361-fe9bbd30bc42

– https://hart.amsterdam/page/1415670/verleiding?page=1958&utm

– Museo Thyssen PDF Inclusive love via https://www.museothyssen.org/en/visit/thematic-tours/inclusive-love

– https://www.nationalgallery.org.uk/stories/recreating-saint-sebastian?utm

– https://www.liverpoolmuseums.org.uk/stories/lgbt-artwork-marks-saint-sebastian-feast-day

Via de knop Meer info vind je het object van Museum Catharijneconvent dat ook de Heilige Sebastiaan verbeeldt